جرم‌گیری دندان یکی از رایج‌ترین روش‌های مراقبت از سلامت دهان و دندان است؛ با این حال، هنوز بسیاری از افراد درباره آن نگرانی دارند. یکی از رایج‌ترین سؤالات این است که:
آیا جرم‌گیری به مینای دندان آسیب می‌زند؟ آیا بعد از جرم‌گیری دندان‌ها ضعیف یا حساس می‌شوند؟
پاسخ کوتاه این است که جرم‌گیری حرفه‌ای دندان، زمانی که توسط دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان و با روش مناسب انجام شود، به مینای سالم دندان آسیب نمی‌زند.
جرم‌گیری برای برداشتن پلاک و جرم‌های سخت‌شده‌ای انجام می‌شود که با مسواک و نخ دندان معمولی از بین نمی‌روند. تجمع این مواد می‌تواند باعث التهاب و خونریزی لثه و در صورت ادامه‌دار بودن، مشکلات جدی‌تر لثه شود.
در این مقاله با جرم دندان، روش جرم‌گیری، فواید آن، احتمال حساسیت بعد از جرم‌گیری و مراقبت‌های لازم پس از آن آشنا می‌شویم.
جرم دندان چیست؟
جرم دندان یا Dental Calculus / Tartar در واقع پلاک میکروبی سخت‌شده‌ای است که به سطح دندان می‌چسبد.
پلاک دندانی یک لایه چسبنده حاوی باکتری است که به صورت طبیعی روی دندان‌ها تشکیل می‌شود. اگر پلاک به‌خوبی با مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها برداشته نشود، می‌تواند به مرور زمان با مواد معدنی موجود در بزاق ترکیب شده و سخت شود.
این رسوبات سخت‌شده همان چیزی هستند که به عنوان جرم دندان شناخته می‌شوند.
برخلاف پلاک نرم، جرم معمولاً با مسواک معمولی از بین نمی‌رود و برای برداشتن آن به پاکسازی حرفه‌ای نیاز است.
جرم‌گیری دندان چگونه انجام می‌شود؟
دندانپزشک ابتدا وضعیت دندان‌ها و لثه را بررسی می‌کند. سپس با استفاده از ابزارهای مخصوص، جرم‌های ایجادشده روی دندان‌ها و در صورت نیاز زیر خط لثه پاک می‌شوند.
یکی از روش‌های رایج، استفاده از دستگاه‌های اولتراسونیک است. این دستگاه با ایجاد ارتعاشات مناسب به جدا شدن رسوبات سخت از سطح دندان کمک می‌کند.
پس از برداشتن جرم، ممکن است سطح دندان‌ها پولیش شود تا برخی لکه‌های سطحی و باقی‌مانده‌های رسوب از روی دندان پاک شوند.
آیا جرم‌گیری به دندان آسیب می‌زند؟
یکی از رایج‌ترین باورهای اشتباه درباره جرم‌گیری این است که جرم‌گیری باعث تراشیده شدن مینای دندان و نازک شدن دندان‌ها می‌شود.
جرم‌گیری اصولی برای برداشتن جرم و رسوبات دندانی انجام می‌شود و نباید مینای سالم دندان را به شکل قابل توجهی تراش دهد.
احساس متفاوتی که بعضی افراد بعد از جرم‌گیری دارند معمولاً به دلیل برداشته شدن جرم‌های ضخیم، التهاب لثه یا نمایان شدن قسمت‌هایی از دندان است که قبلاً توسط جرم پوشانده شده بودند.
چرا بعد از جرم‌گیری دندان‌ها حساس می‌شوند؟
حساسیت دندان بعد از جرم‌گیری در بعضی افراد اتفاق می‌افتد و معمولاً موقتی است.
اگر جرم برای مدت طولانی روی دندان‌ها وجود داشته باشد، ممکن است بخش‌هایی از سطح دندان یا ناحیه نزدیک به ریشه توسط جرم پوشانده شده باشد. پس از برداشتن جرم، این نواحی بیشتر در معرض تغییرات دمایی قرار می‌گیرند.
همچنین اگر لثه به دلیل تجمع جرم دچار التهاب یا تحلیل شده باشد، ممکن است بخشی از سطح ریشه دندان نمایان شود. ریشه دندان نسبت به مینای تاج حساس‌تر است.
آیا جرم‌گیری باعث لق شدن دندان می‌شود؟
گاهی فرد پس از جرم‌گیری احساس می‌کند دندانش کمی لق شده است. این مسئله می‌تواند به این دلیل باشد که جرم ضخیم قبلی بین دندان‌ها یا اطراف آن‌ها قرار گرفته و پس از برداشته شدن، وضعیت واقعی دندان مشخص شده است.
در افرادی که بیماری لثه پیشرفته دارند، ممکن است استخوان و بافت‌های نگهدارنده دندان قبلاً آسیب دیده باشند. در چنین شرایطی لق بودن دندان می‌تواند مربوط به بیماری لثه باشد، نه جرم‌گیری.
فواید جرم‌گیری دندان چیست؟
- برداشتن جرم‌های سخت‌شده
- کاهش تجمع پلاک و رسوبات
- کمک به کاهش التهاب لثه
- کمک به کاهش خونریزی لثه
- کاهش عوامل مؤثر در بوی بد دهان
- کمک به حفظ سلامت لثه
- پاک کردن برخی لکه‌های سطحی دندان
- کمک به پیشگیری از پیشرفت بیماری‌های لثه
آیا جرم‌گیری دندان‌ها را سفید می‌کند؟
جرم‌گیری با سفید کردن حرفه‌ای دندان یا بلیچینگ تفاوت دارد.
جرم‌گیری می‌تواند جرم، پلاک و برخی لکه‌های سطحی ناشی از مصرف چای، قهوه و مواد غذایی رنگی را از روی دندان‌ها پاک کند. به همین دلیل ممکن است دندان‌ها بعد از جرم‌گیری تمیزتر و روشن‌تر به نظر برسند.
اما جرم‌گیری رنگ طبیعی دندان را مانند بلیچینگ تغییر نمی‌دهد.
جرم‌گیری بهتر است یا مسواک زدن؟
هر دو اهمیت دارند اما جای یکدیگر را نمی‌گیرند.
مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها برای جلوگیری از تشکیل و تجمع پلاک به صورت روزانه ضروری هستند.
از طرف دیگر، وقتی پلاک به جرم سخت تبدیل شد، مسواک معمولی نمی‌تواند آن را به طور کامل از بین ببرد و پاکسازی حرفه‌ای لازم می‌شود.
هر چند وقت یکبار باید جرم‌گیری کنیم؟
هیچ فاصله زمانی ثابتی برای همه افراد وجود ندارد.
نیاز به جرم‌گیری به عواملی مانند میزان تشکیل جرم، وضعیت لثه، بهداشت دهان، مصرف دخانیات، رژیم غذایی و سابقه بیماری‌های لثه بستگی دارد.
بهتر است زمان مناسب جرم‌گیری بر اساس معاینه دندانپزشک تعیین شود.
آیا جرم‌گیری برای دندان‌های حساس مناسب است؟
حساس بودن دندان به خودی خود به معنی ممنوع بودن جرم‌گیری نیست. اگر دندان‌های حساسی دارید، قبل از جرم‌گیری این موضوع را با دندانپزشک در میان بگذارید تا روش مناسب پاکسازی با توجه به شرایط شما انتخاب شود.
مراقبت‌های بعد از جرم‌گیری دندان
غذاهای خیلی سرد یا داغ را محدود کنید
اگر بعد از جرم‌گیری دچار حساسیت شده‌اید، بهتر است برای مدت کوتاهی از مصرف غذاها و نوشیدنی‌های بسیار سرد یا داغ خودداری کنید.
بهداشت دهان را ادامه دهید
جرم‌گیری به معنی توقف مسواک و نخ دندان نیست. رعایت بهداشت دهان بعد از پاکسازی اهمیت زیادی دارد.
غذاها و نوشیدنی‌های رنگی را محدود کنید
اگر همزمان با جرم‌گیری، پولیش دندان نیز انجام شده است، بهتر است در مدت توصیه‌شده توسط دندانپزشک مصرف مواد بسیار رنگی مانند چای و قهوه را محدود کنید.
سیگار را کنار بگذارید
سیگار می‌تواند سلامت لثه را تحت تأثیر قرار دهد و باعث ایجاد لکه روی دندان‌ها شود. کاهش یا ترک مصرف دخانیات برای سلامت دهان و دندان بسیار مفید است.
آیا جرم‌گیری درد دارد؟
میزان ناراحتی هنگام جرم‌گیری به میزان جرم، حساسیت دندان‌ها و وضعیت لثه بستگی دارد.
جرم‌گیری معمولی برای بسیاری از افراد با ناراحتی قابل تحمل انجام می‌شود. اما اگر جرم‌ها زیاد باشند یا پاکسازی در نواحی حساس و زیر لثه انجام شود، ممکن است حساسیت یا ناراحتی بیشتری ایجاد شود.
تفاوت جرم‌گیری و درمان بیماری لثه چیست؟
جرم‌گیری معمولی بیشتر برای برداشتن جرم و رسوبات قابل مشاهده و سطحی استفاده می‌شود.
اما اگر بیماری لثه پیشرفته‌تر باشد و جرم و رسوبات در زیر خط لثه قرار گرفته باشند، ممکن است به درمان‌های تخصصی‌تر مانند پاکسازی عمیق سطوح ریشه (Scaling and Root Planing) نیاز باشد.
اگر جرم‌گیری نکنیم چه اتفاقی می‌افتد؟
اگر جرم‌های دندانی باقی بمانند، می‌توانند محیط مناسبی برای تجمع پلاک و باکتری‌ها ایجاد کنند.
- التهاب لثه
- قرمزی و تورم لثه
- خونریزی هنگام مسواک زدن
- بوی بد دهان
- تحلیل لثه
- ایجاد پاکت‌های لثه‌ای
- آسیب به بافت‌های نگهدارنده دندان
در مراحل پیشرفته بیماری لثه، حتی امکان از دست رفتن دندان نیز وجود دارد.
آیا جرم‌گیری باعث فاصله افتادن بین دندان‌ها می‌شود؟
گاهی بعد از جرم‌گیری فرد متوجه می‌شود بین دندان‌ها فاصله بیشتری دیده می‌شود. در بسیاری از این موارد، جرم ضخیمی قبلاً فضای بین دندان‌ها را پر کرده بوده است.
پس از برداشته شدن جرم، فضای واقعی بین دندان‌ها نمایان می‌شود. بنابراین جرم‌گیری معمولاً باعث ایجاد فاصله جدید بین دندان‌های سالم نمی‌شود.
چه زمانی بعد از جرم‌گیری باید به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
مقداری حساسیت یا ناراحتی خفیف ممکن است پس از جرم‌گیری ایجاد شود، اما در صورت بروز علائم غیرمعمول یا شدید بهتر است با دندانپزشک تماس بگیرید.
- درد شدید یا مداوم
- خونریزی قابل توجه و ادامه‌دار لثه
- تورم شدید
- درد هنگام جویدن که برطرف نمی‌شود
- حساسیت شدید و طولانی‌مدت
- لق شدن قابل توجه دندان
سوالات متداول درباره جرم‌گیری دندان
آیا جرم‌گیری به مینای دندان آسیب می‌زند؟
خیر. جرم‌گیری اصولی برای برداشتن جرم و رسوبات از سطح دندان انجام می‌شود و نباید مینای سالم دندان را به شکل قابل توجهی از بین ببرد.
آیا جرم‌گیری دندان را ضعیف می‌کند؟
خیر. جرم‌گیری اصولی باعث ضعیف شدن دندان سالم نمی‌شود. احساس حساسیت یا تغییر در ظاهر دندان پس از جرم‌گیری معمولاً به دلیل برداشته شدن جرم یا وضعیت قبلی لثه و دندان است.
آیا جرم‌گیری باعث سفید شدن دندان می‌شود؟
جرم‌گیری می‌تواند لکه‌ها و رسوبات سطحی را پاک کند و باعث شود دندان تمیزتر و روشن‌تر به نظر برسد، اما مانند بلیچینگ رنگ طبیعی دندان را تغییر نمی‌دهد.
هر چند وقت یک بار باید جرم‌گیری کنیم؟
فاصله مناسب برای همه افراد یکسان نیست و باید بر اساس میزان تشکیل جرم و وضعیت لثه و دهان توسط دندانپزشک تعیین شود.
آیا جرم‌گیری درد دارد؟
میزان ناراحتی به میزان جرم، حساسیت دندان و وضعیت لثه بستگی دارد. در برخی افراد جرم‌گیری با ناراحتی بسیار کمی انجام می‌شود.
آیا بعد از جرم‌گیری دندان‌ها حساس می‌شوند؟
بله، در برخی افراد حساسیت موقتی ایجاد می‌شود، به‌خصوص اگر جرم زیادی روی دندان وجود داشته باشد یا بخش‌هایی از ریشه دندان در معرض محیط دهان قرار گرفته باشد.
آیا جرم‌گیری باعث لق شدن دندان می‌شود؟
جرم‌گیری اصولی باعث لق شدن دندان سالم نمی‌شود. اگر دندانی پس از برداشتن جرم لق به نظر برسد، ممکن است بیماری لثه یا تحلیل استخوان از قبل وجود داشته باشد و باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
جمع‌بندی
جرم‌گیری دندان به خودی خود باعث آسیب به مینای سالم یا ضعیف شدن دندان نمی‌شود. هدف اصلی جرم‌گیری، برداشتن جرم و رسوباتی است که با مسواک و نخ دندان معمولی از بین نمی‌روند.
احساس حساسیت، مشاهده فاصله بین دندان‌ها یا تغییر ظاهر دندان پس از جرم‌گیری معمولاً به معنای آسیب دیدن دندان نیست و ممکن است به دلیل برداشته شدن جرم‌های قدیمی یا وضعیت لثه باشد.
رعایت بهداشت روزانه دهان، مسواک زدن صحیح، تمیز کردن بین دندان‌ها و مراجعه منظم برای معاینه می‌تواند به کاهش تشکیل جرم و حفظ سلامت دندان و لثه کمک کند.
توجه: این مقاله با هدف ارائه اطلاعات عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه و تشخیص دندانپزشک نیست. نوع و زمان مناسب پاکسازی دندان باید بر اساس شرایط دهان و لثه هر فرد تعیین شود.